Historie

Milieucentrum ‘De Michaëlshof’ bevindt zich in de buurtgemeenschap Vatrop op het voormalig eiland Wieringen en bestaat sinds 1974.  Zij dankt haar naam aan het oude Michaëlsklooster, dat op deze plek aan de Waddenzee stond, maar tijdens een stormvloed in de 12e eeuw verzwolgen werd door de zee.

Op deze plek, waar de Gemeente Wieringen een industriegebied had gepland, stond vanaf 1954 een vismeelfabriek. Maar dit werd geen succes.  De fabriek kreeg veel klachten over de stank van buurtbewoners, waardoor de fabriek in 1971 sloot. Het pand stond jaren leeg, waarna het in 1974 gekocht werd, door de initiatiefgroep van 6 personen om daar een woonwerkgemeenschap te vestigen. Onder leiding van Michaël Schouwenaar werd een werkgroep opgericht met de wens om zoveel mogelijk zelfvoorzienend, duurzaam en energie neutraal te zijn.  Geïnspireerd door de toenmalige activiteiten van ‘De Kleine Aarde’ en de ‘Findhorn Community’ in Schotland werd het milieucentrum onder de naam  Stichting  ‘De Fabriek’ opgericht.Deze ideeën waren in strijd met de industriebestemming en jarenlang getouwtrek tussen de Gemeente en de Stichting begon.

Ondertussen werd in 1977 de zeedijk aan de noordkant van Wieringen op deltahoogte gebracht. Een studie van Rijkswaterstaat wees uit dat er op Vatrop geen dijk nodig was, omdat het landschap hoog genoeg lag en een uitstekende traag uit zee oplopende waterkerende structuur had. Omdat echter de wet bepaalt dat een dijk een ononderbroken lichaam met waterkerende functie is, diende er wel een dijktracé door het landschap getrokken te worden. Hierdoor werd de aangelegde biologische tuin onteigend en met het verkregen bedrag werd aan de oostzijde het weiland met eendenboet aangekocht.

In 1978 wordt de stichting Milieucentrum ‘De Michaëlshof’ opgericht die het volledige beheer van het terrein krijgt, dat later omgezet wordt in een eeuwigdurende erfpacht met recht van opstal. Ook werd de oude fabriek volledig gerenoveerd, tuinen en boomgaarden werden aangelegd, bomen werden gepland en geleidelijk ontstond een weelderig stuk natuur op de voormalige weilanden.   In afwachting van het aangepaste bestemmingsplan werd dit door de Gemeente Wieringen gedoogd.  Hoewel dit plan in 1982 werd veranderd, gaf de uitvoering zoveel onduidelijke uitwerkingsregels, dat de Stichting doorproduceerde tot aan de Raad van State.  De Stichting kreeg gelijk, de uitwerkingsregels werden geschrapt. Ook werd er toestemming gegeven voor het plaatsen van een kleine windmolen. De stichting veranderde de toenmalige vigerende industriële bestemming in de huidige milieu-educatieve bestemming.  De Raad van State stelde in haar uitspraak vast dat het hier een eigentijds initiatief betreft dat van de Gemeente in het kader van de vastgestelde doelen en het bestemmingsplan ruimte en toestemming verdient te krijgen voor het realiseren daarvan.

Op Oudejaarsnacht 1984 werd De Stichting getroffen door een ramp: het in gebruik zijnde milieucentrum brandde tot op de grond toe af. Oorzaak was waarschijnlijk vuurwerk dat naar binnen gegooid is en er stond een harde wind. Na de brand werden een aantal noodvoorzieningen opgericht om het werk van de stichting voort te kunnen zetten. Door de groeiende activiteiten werd een nieuwbouwprocedure gestart, te beginnen met een afzonderlijke beheerderswoning (24 m2) op een aangrenzend perceel en een vloeikas voor de waterzuivering. Op het afgebrande centrum werd een kleine cursusruimte (28 m2) en een op het terrein staande directiekeet werd ingericht als gastenverblijf met keuken en sanitaire voorzieningen (54 m2). Van het toegestane bouwoppervlak van 650 m2 is momenteel de helft van in gebruik: woonhuis Michaël, het gastenverblijf, de cursusruimte (Westwing)  en de opslagloods ( de Nissehut).

Vanaf 1996 is gewerkt aan een plan voor herbouw van het gehele centrum, dat geheel zelfvoorzienend moest zijn met behulp van zonne- en wind energie. In 1998 werd het ontwerp aan de Gemeente Wieringen aangeboden, die de plannen te ambitieus, zodat een periode van 3 jaar onderhandelingen, rechtszaken, hoorzittingen, afwijzingen en steeds weer aangepaste aanvragen volgde. De toegezegde subsidies (FinH,  Nuon, etc.) gingen helaas verloren. De Stichting besloot haar ambities bij te stellen. Op 2003 werd een plan gemaakt om met de resterende subsidies (provincie Noord-Holland, Leader+ en Senter/Novem) een kleiner gebouw op te richten als herbouw (40% van het toegestane bouwoppervlak).  Helaas is ook dit plan nooit van de grond gekomen.

In het weekend van zondag 29/31 aug. 2014 werd het 40-jarig bestaan gevierd. Stil gestaan werd bij de eerste werkgroep die in 1974 de oude vismeelfabriek te Vatrop, Wieringen aankocht om deze om te bouwen tot een leefgemeenschap die zoveel mogelijk zelfvoorzienend is. Initiatiefnemer Michaël Schouwenaar was in datzelfde jaar 30, dus werd ook zijn zeventigste verjaardag gevierd.

Door de jaren heen is er een educatief programma ontwikkeld zodat belangstellenden in cursussen, werkweekenden en themaweken  bezig zijn met biologisch tuinieren, duurzaam bouwen en milieu technieken op het gebied van water- en afvalbeheer. Zoveel mogelijk worden hierbij kringloop principes gehanteerd. Water uit eigen bron en eigen waterzuivering en compostering of hergebruik van al het organisch afval. In de geest van de huidige tijd wordt veel aandacht besteed aan lokale gemeenschapsvorming, ecodorpen en permacultuur. Er wordt ook samengewerkt met landelijke organisatie op al deze gebieden.